Ethernet Kablolarını Nasıl Doğru Şekilde Toplamak Gerekir
Bir dönem evde ve iş yerinde toplam beş altı ethernet kablosunu sürekli takıp çıkarıyordum. Masaüstünü toplarken kabloyu dirseğime dolayıp bir tur atmak bana en pratik yol gibi görünüyordu. Aylar sonra iki kablonun 100 Mbps'e düştüğünü, birinin de bağlantıyı ara ara kestiğini fark ettim. Kabloları kesip içine baktığımda gördüğüm şey öğretici oldu: bükülme noktalarında bakır teller kopmamış ama çift sarımların düzeni bozulmuştu. İşte o günden sonra ethernet kablo sarma işini ciddiye aldım.
Sorun tam olarak nedir?
Ethernet kablosu dışarıdan tek parça bir hortum gibi görünse de içinde birbirine belirli bir hatvede sarılmış dört tel çifti var. Bu sarım tesadüf değil; parazitin (crosstalk) birbirini iptal etmesi için hesaplanmış bir geometri. Kabloyu sert bir açıyla kırdığınızda ya da çok küçük çaplı halkalara zorladığınızda:
- Çiftlerin arasındaki mesafe değişir, empedans bozulur.
- Sinyal yansıması artar, cihazlar hata düzeltmeye başlar.
- Gigabit bağlantı önce paket kaybı yaşar, sonra 100 Mbps'e otomatik düşer.
- Kılıf çatlarsa nem ve toz iletken yüzeye ulaşır.
Bu hasarın en sinsi tarafı, gözle görülmemesi. Kablo dışarıdan sapasağlam durur, siz de sorunu modemde ya da hat sağlayıcısında ararsınız. Bağlantı kopmalarında kontrol listesine bakmadan önce kabloyu elle takip etmek çoğu zaman zaman kazandırıyor.
Aklınızda tutmanız gereken tek sayı: bükülme yarıçapı
Genel kural, kablo çapının en az 4 katı yarıçapında bükmek. Tipik bir Cat5e/Cat6 patch kablosunun çapı 5-6 mm civarında olduğu için, yaklaşık 2,5 cm yarıçaplı (yani 5 cm çaplı) bir halkadan daha küçüğüne zorlamamanız gerekiyor. Ben pratik ölçü olarak avucumu kullanıyorum: halka bir yumruk çevresinden küçükse çok sıkıyorum demektir. Kalın, zırhlı ya da Cat6a kablolarda bu çap daha da büyür.
Yöntemleri karşılaştıralım
Yıllar içinde hepsini denedim. Aşağıdaki tablo kendi deneyimimin özeti:
| Yöntem | Kablo dostu mu? | Ne kadar sürer | Nerede işe yarar |
|---|---|---|---|
| Dirseğe/kola dolama | Hayır — her turda burulma birikir | Çok hızlı | Hiçbir yerde; atmayı düşündüğünüz kablolarda |
| Elde sıkı halka + ortasından bağlama | Kısmen — bağ noktası baskı yapar | Hızlı | Kısa süreli taşıma, 1-2 metre kablolar |
| Over-under (bir düz bir ters halka) | Evet — burulma sıfırlanır | Alışınca hızlı | Sık takıp çıkarılan tüm kablolar |
| Sekiz (figure-8) sarma | Evet | Orta | 10 metre üzeri uzun çekimler |
| Makara/kablo tamburu | Evet — en iyisi | Yavaş | Depoda bekleyen uzun kablolar |
| Plastik kelepçeyle sıkma | Hayır — kılıfı ezer | Hızlı | Kalıcı kablo kanallarında bile önerilmez |
Over-under sarmayı nasıl yapıyorum
Bu teknik ses ve görüntü sektöründen geliyor ama ethernet için de birebir geçerli. Mantık şu: her halkada kabloya bir tur burulma verirsiniz; bir sonraki halkayı ters yönde yaparsanız o burulmayı geri alırsınız.
- Kablonun bir ucunu sol elinizle tutun, sağ elinizle yaklaşık 40-50 cm ileri gidin.
- İlk halkayı normal şekilde, baş parmağınız size dönük olacak biçimde sol ele bırakın.
- İkinci halkada bileğinizi ters çevirin; kablo kendiliğinden ters yönde kıvrılacak. Zorlamayın, kablonun "istediği" yönü hissedin.
- Bunu sırayla tekrarlayın. Doğru yaptıysanız yığın düz durur, halkalar birbirine binmez.
- Bitince yere bırakıp açın: kablo düğümsüz, burgusuz açılıyorsa tamamdır.
İlk denemelerde ters halka garip gelir, birkaç kablo sonra kas hafızası oluşuyor. Ben özellikle çantada taşıdığım yedek kabloları hep bu şekilde topluyorum.
En sık yapılan hatalar
- Konnektörün dibinden bükmek. RJ45 fişin arkasındaki ilk 3-4 cm en kırılgan bölge. Kabloyu duvardan dik açıyla çıkarmak yerine hafif bir S kıvrımı bırakın.
- Kabloyu fişinden çekerek çıkarmamak. Kabloyu tutup asılınca kopan şey genelde içteki teller oluyor; klipse basıp fişten çekmek gerekiyor.
- Kapı arasından, koltuk ayağı altından geçirmek. Sürekli baskı, sürekli ezilme demek.
- Fazla kabloyu radyatör arkasına tıkıştırmak. Sıcaklık kılıfı sertleştirir, sonra ilk bükmede çatlar.
- Toplayıp masa kenarına asmak. Kendi ağırlığı tek noktadan çeker.
- Katı bakırlı (solid) kabloyu patch kablosu gibi kullanmak. Duvar içi çekim için üretilen solid kablolar tekrarlı bükmeye dayanıklı değil; masa üstü için çok telli (stranded) tercih edin. Kablo türleri arasındaki bu ayrım tek başına birçok arızayı önlüyor.